İçeriğe geç

Merak Ediyorum Öyleyse Varım!

Merak Ediyorum Öyleyse Varım!

Dil Edinimi ve Merak

Bu yazı, ocak 2020 tarihinde YA/DA Dergisi’nde yayımlanmıştır.

Dil edinimi nasıl başlar? Bunda merakın rolü var mıdır?

Dil edinimi deyince aklımıza iki temel kavram geliyor: Önce ana dili edinme ve öğrenme sürecimizi hatırlıyoruz. Diğer kavram ise ikinci dil edinimidir; ana dilimiz dışında edindiğimiz diğer tüm dilleri öğrenmeyi ikinci dil edinimi olarak tanımlıyoruz. Merak ise her iki sürecin de temel dinamiklerinden biri olarak önümüze çıkıyor.

İnsanlar doğuştan meraklıdır. Hatta yaşamın ilk yıllarında çocuğun neredeyse tüm davranışını merak duygusunun şekillendirdiğini söylemek yanlış olmaz. “O çekmecede ne var?” veya “Acaba televizyon ünitesine tırmanıp çizgi filmin içine girebilir miyim?” türevinde sorular çocuğu güdüler. Dil ise, bu eylemleri gerçekleştiren çocuğun kullandığı bir araç ve sosyokültürel bir pratik olarak karşımıza çıkıyor. Çocuk merak duygusunu giderirken, dünyayı keşfederken iletişimi, yani dili kullanıyor. İlk aylarda anlamsız gibi duran sesler yerini giderek kelimelere, öbeklere ve nihayetinde anlamlı söylem parçacıklarına bırakıyor. Çocuklarda anlama, anlamlandırma, sosyal normları edinme ve akıl yürütme mekanizmaları dil gelişimiyle iç içe ilerler. Dolayısıyla erken yaşlarda dil gelişimi, zihinsel gelişimin ilk temellerinin atıldığı en önemli evredir.

İkinci dil edinimine geldiğimiz zaman roller ve bağlamlar değişiyor. Çocuklar ikinci dille çoğu zaman okulda karşılaşıyor. Bu arada sıklıkla kullandığımız edinim kelimesini tanımlamak lazım. Çoğunlukla doğal ortamında veya doğru tasarlanmış bir eğitsel bağlamda dilin iletişimsel yollarla kazanılmasına edinim diyoruz. Öğrenme ise formel bağlamlarda verilen dil eğitimi olarak betimlenebilir. Elbette bu iki kavram birbirine uzak değildir: Öğrenmenin edinimin yardımcısı ve yatırımcısı olduğunu düşünelim. Sonuçta asıl emeği edinim gerçekleşsin diye veriyoruz. Merak duygusu ise önemli bir değişken olarak önümüze çıkıyor. Merakı tanımlamak içinse güdülenme kavramını anımsayalım. İkinci dilin etkili bir biçimde edinilebilmesi için her yaştan öğrenciyi güdülemek gerekir. Öğrencilerin ilgili oldukları alanlardan etkinlikler seçmek, öğretim programlarından sınav içeriklerine değin tüm pedagojik seçkiyi bu felsefeyle yapmak kaçınılmazdır. Aksi takdirde somut bir başarı beklemek gerçekçi olmayacaktır.

Çocukların ana dil gelişimi için aileler neler yapmalıdır?

Çocuk yetişkinliğin ilk yıllarına kadar yaşamı, toplumu ve nihayetinde akademik yeterliklerini büyük ölçüde ana diliyle inşa eder. Türkçeyi yüksek bir yeterlik seviyesinde öğrenmek kişinin hayati tercihlerinden tutun da mesleki başarısına değin çok geniş bir yelpazede olumlu anlamda yankılanacaktır. Akademik boyutta okuduğunu anlayabilmek, diğer tüm derslerde başarının ilk adımıdır. Bireysel anlamda ise kendini ifade edebilen ve dünyayı anlayabilen bireyler yetiştirmek demektir.

Velilerin yapması gereken aslında çok kolaydır: Çocuklar rol modellerini taklit ederek büyürler. O halde evde daha az televizyon izlenecek ve daha çok kitap okunacak. Edebiyata ve sanata önem verilecek; örneğin tiyatro izlemek olağan bir rutin olmalıdır. Çocuklar, erken yaştan itibaren okuma eylemini doğal bir etkinlik olarak görecek, evdeki bireylerde gözlemleyecek ve nihayetinde kendileri de uygulayacaktır. Okuma alışkanlığı, bir ailenin çocuklarına bırakacağı en kıymetli mirastır.

Yabancı dil öğreniminde merakın etkisi nedir?

Merak, bilimsel anlamda oldukça karmaşık bir kavramdır. Bir yanda kişinin neye, neden güdülendiğini sorgulamalıyız. Öte yandan kişisel ilgi ve ihtiyaçların kökenlerine dair bilişsel ve sosyo kültürel analizler yapmalıyız. Gelin merakı güdünün, ilgi ve ihtiyaçların sebep olduğu veya tetiklediği bir sonuç olarak düşünelim. Elbette yabancı dil öğreniminde merak çok büyük bir yer tutuyor. Öğrencinin ilerlemek için tutunduğu önemli unsurlardan bir tanesidir. Öte yandan öğrenciyi uzun vadede özerk yapan, kendi başına da öğrenmeye devam etmesini sağlayan, kendine yeni ufuklar açmasına olanak veren de merak duygusudur. Yeter ki çocukların merak duygularını yanlış pedagojik tercihlerle yok etmeyelim; her birey dünyaya keşfetme merakı ve ihtiyacıyla gelir. Bu bizim genlerimizde var.

Yabancı dil öğretmenleri öğrencilerin hedef dile olan merakını nasıl arttırabilir?

Bunu başarabilmenin birçok yolu var. Konuyu öğretmenin sınıf içini ve dışını nasıl yöneteceğiyle analiz edelim. Sınıfta öğretmen çocukların dünyasına girebilmeyi becermelidir; başka bir seçeneğimiz yok. Neyi seviyorlar? Hangi konuda konuşmak ve anlatmak dertleri var? Günlük yaşamlarını şekillendiren konular nelerdir? İlk okuldan liseye, çocukların mücadele ettikleri somut ve duygusal meseleler nelerdir? Biz öğretmenler tüm bunları sınıfa dil girdisi ve etkinliği olarak nasıl taşırız sorusu üzerine uzun uzun düşünmeliyiz. Sonra yöntembilim devreye giriyor. Dijital çağın çocuklarına yüz yıl önceki öğretim teknikleriyle yaklaşmamız gerçekçi değil. Bolca oyun, yarışma, hareketli ve eğlenceli etkinlikler, bolca drama ve çocukların özellikle kendilerini ifade edeceği bağlamların arttırılması merak duygusunu pekiştirecektir.

Hepimiz düşünelim: Aileler çocuklarını ne kadar dinleyebiliyor? Onları dinlemeye ve anlamaya ne kadar vakit ayırabiliyoruz? Sınıfta da durum böyle. Öğrencilerin konuşmak isteyeceği konular ve durumlar yarattıktan sonra tek yapmamız gereken onları dikkatle dinlemektir. Gerisi kendiliğinden gelir.

Sınıf dışını da tasarlamak öğretmenin işidir. Çocuklara yabancı dilde şarkıları, eğlenceli videoları, kısa hikaye kitaplarını, günlük tutmak gibi etkinlikleri ve benzeri iletişimsel dil görevlerini ödev olarak verebiliriz. Her şeyi sınıfta öğretmemiz mümkün değil. Burada aslolan nokta çocuğun dikkatini çekebilmektir, onu meraklandırmaktır. Dinleyeceği şarkıyı çocuk severse, defalarca dinleyecektir ve bu dil gelişimi için oldukça önemli bir adımdır. Özetle merak, öğrenmenin yakıtıdır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: